ازمحل تخمدان میله بلندوباریکی به نام خامه خارج در روی آن کلاله ظریف و کرکداریوجود دارد. این میله بلند از راس پوسته دور بلال خارج و ظاهرمی گردد. اولین میله خامه از تحتانی ترین قسمت بلال و آخرین آن از قسمت انتهایی بلال خارج می شود. میله خامه احتیاج به مدت زمانی در حدود 5 تا 10روز برای تشکیل یا تولید دارد. میله خامه درتمام طول خود مستقیما ً می تواند گرده های مذکور را بپذیرد و تعداد بلالهای ذرت درهر گیاه بسته به واریته های مختلف، کاملا ًمتفاوت بوده و بین یک تا 12عدد نوسان دارد. آلت نر ذرت درانتهای ساقه اصلی به صورت خوشه وخوشه های فرعی قراردارد که در روی این خوشه یا خوشه های فرعی دو سنبلچه یکی بلند و دیگری کوتاه به طومنظم قرار گرفته است یک پایه و در نتیجه به علت جدا بودن اعضای زایشی گرده افشانی آن به طور غیر مستقیم بوده وگرده های گل به وسایل مختلف برروی اعضای مؤنث انتقال پیدا می کنند.گرده های ذرت تقریبا ًدر تمام ارقام یک تا پنج روز قبل از ظهوراعضای مذکور می رسند. گل کردن ذرت چندروزی به طول می انجامد. بعد از آنکه میله پرچم خارج گردید، از کیسه گرده مقادیر خیلی زیادی گرده های سبک آزادمیگردد.آنطور که محاسبه شده است گیاه ذرت برای گلهای ماده حدود 25000دانه گرده تولید می کند. گرده افشانی غیر مستقیم ذرت بیشترتوسط باد صورت می گیرد و باد می تواند تاچندین کیلومتر گرده ها را منتقل نماید. گرده های منتقل شده در روی کلاله بلافاصله شروع به جوانه زدن نموده ولی فقط یک میله گرده بعد از20 دقیقه به تخمدان می رسد. تحت شرایط عادی مدت 24 ساعت زمان لازم است تا عمل باروری یک بلال به صورت کامل صورت گیرد. دانه ذرت میوه ایست گندمه³وپوسته آن فقط شامل پوسته میوه است. ذرت دارای ساقه های راست ومستقیم می باشد. برگهای ذرت شبیه سایر غلات شامل پهنک برگ و غلاف استغلاف برگ ذرت ساقه را در آغوش می گیرد وطول برگ به80-30وحتی 150 سانتی متر و عرض آن درحدود 10سانتیمتر و ضخامت آندرحدود 2 میلیمتر استتعداد برگ های ذرّت 8 تا 48 عدد است که حدّ متوسّط آن را بین12تا 18می گیرند. انواع زودرس آنبرگ های کم تری دارند. درصورتی که انواع دیررس دارای برگ های بیشتری هستند. دربعضی واریته ها استعدادزیادی برای روییدن جوانه های جانبی داردووضع رویش آن ها هم بستگی به واریته ذرّت دارد.ذرت قدرت پنجه زدن نداردودارای ریشه های قوی وانبوه ولی سطحی است که اختلاف عمق ریشه می تواند به استقامت یاخوابیدگی آن کمک نماید. بایدارتفاع بوته های ذرت را به گونه یا زود رسی آن نسبت داد مثلا ًارقام زود رس 90سانتی متر و پاپ کورن 30 تا 50 سانتی مترارتفاع دارد. ضخامت ساقه ذرت در حدود 3سانتی متر بوده وحدود8تا12وگاهی 14میان گره دارد.میان گره های قاعده  و نسبتا ً ضخیم است، در حالیکه میان گره های انتهایی ساقه بلند و ضخیم تر میگردد. تعداد برگ های ذرت بین 8تا 48بوده که به طور متوسط12تا 18عدد است واریته های زودرس تعداد برگ کم تروارقام دیرس برگ بیشتری دارند. ریشه اولیه ذرت¹که بعدازجوانه زدن تولید می شود 5-3 عدد است و ریشه ثانوی که ازگره هایی در عمق 5-3 سانتی متری زیرخاک خارج می شوند 15تا20برابر بیشتر از ریشههای اولیه ذرت است. ریشه های دیگری از ساقه ذرت که خارج ازخاک است تولید می گرددووارد خاک می گردند.. بعضی مواقع دیده شد است که ریشه های ذرت به 3-2 متری هم نفوذکرده اند. ریشه های ذرت بعدازکاشت هم به طرف پایین وهم به اطراف پراکنده شده وطول آن ها بعد ازکاشت پس ازگذشت چهار هفته به 60 سانتی مترمیرسد. رنگ دانه ذرتبسته به واریته های مختلف متفاوت است واز سفید، زرد، قرمز، ارغوانی تا سیاه تغییرمی کند .بعضی ازدانه های ذرت دارای اندوسپرم سخت بوده که مشخص کننده پروتئین زیادتر است. بعضی از دانه ها دارای اندوسپرم نشاسته ای هستنتد که نرم و آردی می باشند.

طبقه بندي

ارقام مختلف ذرت متعلق به جنسZeaو گونهmaysمی باشند. لکن تعداد ارقام باتوجه به تطابق گیاه در برابر شرایط محیط های مختلف، متعدد بوده و ارقامی نیز وجوددارند که طول بوته آن ها از حدود 70 سانتی متر تجاوزنکرده وغالبا ًدرحدود 50روز بعد از کاشتوتولید جوانه، رشد آن هاکامل شده وتولید بذر مینمایند.تقسيم بندي هاي ذرت براساس طول دوره رشد، كيفيت وموارداستفاده، نوع مصرف انجام شده است:

طبقه بندي ازنظرطول دوره ي رشد

با توجه به طول دوره زندگی و زمان رسیدن، بذور ذرت رابه سه گروه تقسیم می کنند:

الف) بذرهای زودرس:این بذورمخصوص مناطق سردسیرهستندوبعلت کوتاه بودن دوره رشد آنها، زود محصول می دهند. زمان کاشت تا برداشت آنها 110-100 روز طول می کشد.

ب) بذرهای میان رس: این بذور در اکثرنقاط ایران قابل کشت بوده وطول دوره رشد آنها125-100روز می باشد.

ج) بذرهای دیر رس:این نوع بذور برای کشت درمناطق گرمسیری استفاده می شود که طول دوره رشددر این ارقام140-135روز می باشد.

طبقه بندي ازنظرخصوصيات وكيفيت دانه

الف) ذرت دندانی(دندان اسبي)(Zea mays var. indentata)آندوسپرم دانه این گروه از ذرت ها از دو قسمت تشکیل شده . قسمتی شاخی و سخت و خیلی سفت که در اطراف دانه قرار گرفته و قسمت دیگر در وسط که نشاسته نرم دانه را تشکیل می دهد . معمولا ً بعد از رشد کامل و تغییرات کلی که در دانه بوجود می آید دانه به شکل دندان بخصوص دندان اسب در می آید . دانه های این ذرت بزرگ و بوته های آن نیز دارای رشد زیاد و نیز برگ زیادی می باشد . محل اولیه کاشت این رقم بیشتر در ایالات متحده امریکا بوده و در اغلب کشور هایی که زراعت آن متداول می باشد برای تهیه ذرت سیلوئی و علوفه از آن استفاده می کنند.

ب) ذرت بلوری ( سخت )(Zea mays var. indurate)

آندوسپرم دانه های آن نیز مانند ذرت دندانی از دو قسمت تشکیل شده . شکل دانه آن کروی و اندازه آن متوسط و کوچکتر از ذرت دندانی است. ارتفاع ساقه های آن بلند و تعداد برگ های آن نیز زیاد است و غالبا ً دوره رشد و نمو طولانی داشته و زود تر از ذرت دندانی جوانه زده ولی دوره زندگی آن کوتاه تر است. این رقم بیش تر در اروپا کشت می شود و به ذرت سخت یا چخماقی معروف است . از دانه آن در مرغداری ها به عنوان بلفور ذرت استفاده زیادی می نماید.

ج) ذرت آردی ( نرم ) ( ( Zea mays var. amylacea

کلیه آندوسپرم این نوع ذرت دارای نشاسته نرم می باشد. اندازه دانه های آن خیلی کوچک و معمولا ً شکل کروی دارند. دانه آنها سفید متمایل به آبی رنگ است و در کارخانجات نشاسته سازی مورد استفاده قرار می گیرند. بوته و میوه آن نیز ظاهرا ً شبیه ذرت بلوری است.

ج) پاپ كورن (آجيلي ) (( Zea mays var. everata

آندوسپرم این نوع ذرت حاوی نشاسته سخت است . دانه های آن به حالت خیلی سخت در آمده و با حرارت دادن

محتویات دانه آن ازیاد حجم پیدا کرده وتغییر شکل داده و سفید رنگ می شود و هنگام ترکیدن صدای مخصوصی ایجاد می نماید که بدین جهت پاپ کورن نام دارد. دانه بو داده آن بسیار خوشمزه بوده ومصرف خوراکی داردو

محتویات دانه آن ازیاد حجم پیدا کرده وتغییر شکل داده و سفید رنگ می شود و هنگام ترکیدن صدای مخصوصی ایجاد می نماید که بدین جهت پاپ کورن نام دارد. دانه بو داده آن بسیار خوشمزه بوده ومصرف خوراکی داردو

در قنادی ها نيزبه مقدار زیاد مصرف می شود. رنگ دانه های آن از سفید تا زردتغییر می نماید ودانه هایش عموما ً کروی شکل می باشند.

د) ذرت شيرين ((Zea mays var. saccharata

   این ذرت قبل از رسیدن کامل دارای قند نسبتا ً زیادی است که به مصرف خوراکی به عنوان بلال و هم چنین تهیه کنسرو می رسد و در دانه آن به مقدار خیلی کم نشاسته وجود دارد. دانه های آن پس از رسیدن و خشک شدن، کوچک و چروکیده می شوند. این ذرت دانه های شیشه ای و نشاسته ای شیرین داشته و در گذشته از آن شربتی همانند شیره تهیه می نمودند. این ذرت به مصرف خوراک انسان رسیده و در ایران اصطلاحا ًبلال نام دارد. در کشور های مختلف از آن به صورت خام، آب پز، بوداده، کبابی در برابر آتش و یا به صورت های دیگر استفاده می نمایند.

ه) ذرت غلاف دار (  (  Zea mays var. tunicata

   شکل میوه این ذرت در مقایسه باسایرارقام تا حدودی غیر طبیعی بوده، زیرا هر دانه آن در یک غلاف قرار گرفته است. این ذرت جنبه تجارتی و یاصنعتی وفروش نداشته بلکه اغلب مورد توجه پژوهشگران برای پی بردن به اصل و مبدأ ذرت می باشد.

و) ذرت مومي (Zea mays var. ceratina )

   به علت وجود ماده ای چسبناک در دانه های آن، به آن ذرت مومی می گویند. ملکول نشاسته این ذرت با سایر ذرت ها متفاوت بوده و شباهت زیادی به گلیکوژن دارد. نشاسته آن نیز حالت چسبندگی داشته و در کارخانجات چسب سازی از آن چسب تهیه می نمایند.

طبقه بندي ازنظرمصرف

   به طوركلي كاشت ذرت دردنيا به منظور هاي زير انجام گرفته و طبيعتاً زمان و نحوه برداشت تابع اهداف كاشت خواهند بودكه عبارتندازذرت سيلويي، ذرت دانه اي، بلال، علوفه سبز.

الف) ذرت سيلويي:

   ذرت به دليل داشتن قند هاي قابل تخمير بهترين گياه براي سيلواست و يكي ازعلوفه هاي زود هضم و پر انرژي براي گاو هاي شيري وگوشتي مي باشد. گرچه ذرت هنگام گل كردن از نظرعلوفه بسيارمرغوب است. اما از نظر عملكرد درمرحله شيري وخميري بيشترين عملكردرادارد.مخصوصا در ارقام زود رس. ارقام ديررس رامي شودتا مرحله رسيدگي نيز برداشت كرد به شرطي كه ساقه وبرگ هاي آن سبز باشد و رطوبت گياه حدود 60% باشد. گياه را پس از انتقال به سيلو درهر مرحله به طول 20 سانتي متر بخش كرده و فشرده مي كنند. پس از پر شدن سيلو آنرا با خاك و يا با پلاستيك مي پوشانند وموادسيلو شده پس از 3 تا 5هفته كاملاتخميرشده وآماده مصرف است. براي اينكه مقدارپروتئين سيلو افزايش پيدا كند مي توان ذرت را به نسبت20% بايكي از لگوم هامخلوط كرد و سيلو كرد. همچنين بهتر است به ازاي هرتن ذرت سيلو شده 5كيلوگرم اوره به صورت محلول نيم درصداضافه شود. در ايران اين نوع ذرت رادرمناطق معتدل ونيمه معتدل، دراوايل تابستان وپس ازبرداشت گندم وجوپاييزه وبه روش فارو كشت كرده ودراوايل پاييزوقبل ازسرماي زودرس پاييزه بادستگاه چاپر (اين دستگاه تمام اندامهاي هوايي ذرت رابراي سيلوكردن ازنزديكي زمين چيده وبه قطعات كوچك تقسيم كرده ودر داخل كاميون قرارميدهد) برداشت مي كنند.درمناطق خنك ترودرعرض هاي بالاتر، تاريخ كاشت آن زودتراست.

ب) ذرت دانه اي

اگر برداشت براي دانه باشد بايد محتويات دانه سفت شده اگر با ناخن روي دانه فشار وارد كنيم فرو رفتگي ايجاد نمي شود. هنگامي با كمباين برداشت مي شود كه رطوبت دانه بين 25 تا 18 % باشد. اگر زود تر برداشت شود ممكن است به جنين بذرآسيب وارد شود.اين نوع ذرت دركشورقبل ازبقيه انواع ذرت ودراواسط بهاركشت وبه روش فارومي گرددودراوايل پائيزبرداشت مي گردد. دستگاه هاي برداشت آن عبارتنداز: ذرت كن  اين ماشين ها بلال ها را از روي ساقه جدا مي كنند و به همان صورت در داخل كاميون مي ريزد. ذرت چين پوست كن ها اين ها علاو بر اينكه بلال راازروي ساقه جدامي كنند، پوشش بلال را نيز از روي بلال جدا مي كنند. ذرت چين دانه كش علاوه بركار هاي دستگاههاي فوق دانه را نيز از روي بلال جدا مي كند. كمباين غلات، مجهز بهhead ذرت يادماغه ذرت⁵ كه يك قسمت ذرت را مي كند وقسمت ديگر آن را به كوبنده دستگاه منتقل مي كند.

ج) ذرت علوفه اي

  اگر هدف از برداشت علوفه سبز باشد زمان كاشت بعدازذرت دانه اي وقبل ازذرت سيلوءي وزمان برداشت قبل از گل دهي است كه محصول علوفه سبز به طور متوسط 25 تن در هكتار خواهد بود.

ارقام

الف) سینگل کراس 704 :این هیبریددومنظوره از گروه دیر رس باقدرت سازگاری بسیار خوب است ودر سطح وسیعی ازشرایط آب و هوایی کشت میگردد.فرم دانه آن دتدان اسبی، رنگ دانه زردوتراکم بوته مورد نیازدرواحدسطح به منظوربرداشت دانه 70-65 هزار بوته در هکتار و برای برداشت علوفه 80-75 هزار بوته است. طول دوره رشد این رقم اززمان کاشت تا رسیدن فیزیولوژیک در مناطق مختلف بین 140-130روزاست که برای بعضي مناطق برای کشت دوم بعدازبرداشت غلات به عنوان سيلوئي توصیه می گردد زیرا امکان مواجه شدن با سرمای زودرسپاییزه قبل از رسیدن محصول و ایجاد خسارت، خصوصا کاشت بمنظور برداشت دانه آن، در برخیسالها وجود داردبنابراین در سایر مناطق كشوربرای کشت دوم بهتر است که از ارقام زودرس تر استفاده شود. درحالحاضر قسمت عمده سطح زیرکشت ذرت علوفه‌ای در بيشتراستانها را این رقم به خود اختصاص داده است و دربررسی های بعمل آمده از نظر عکس العمل ارقام نسبت به سیاهک معمولی ذرت نسبت به سایر ارقام کمترین میزان آلودگی را داشته است.

ب) سینگل کراس 711 : این رقم نیزازگروه دیررس است که طول دوره رشدونموآن بین 155-145 روز می باشد. تراکم بوته مناسب حدود 65 هزار بوته در هکتار ، فاصله خطوط کاشت 75 سانتیمتر، فاصله بوته ها روی خطوط کاشت 20 سانتیمتر و متوسط عملکرد دانه آن 9-8 تن در هکتار می باشد این رقم به منظور تولید ذرت علوفه ای باتراکم75 –70 هزاربوته درهکتاردرمناطق معتدل كشورقابل توصیه می باشدو از نظر والد مادری با رقم 704 مشترک است. این هیبرید ازآزمایشهای مقایسه عملکرد نهایی مناطق مختلف کشورطی سالهای 67-1365 انتخابو به نام بهار نام گذاری گردید. فرم دانه آن نیمه سخت، رنگ دانهزردمایل به نارنجی وسایرخصوصیات آن مشابه رقم 704 است. متوسط عملکرد دانه در مناطق مورد بررسیکمتر از رقم 704 بوده، اما متوسط عملکرد علوفه آن دربررسی انجام شده در ایستگاه کبوتر آباد اصفهانبیشترازرقم 704 گزارش شده است. از نظر میزان آلودگی به سیاهک معمولی، میزان آلودگی آن از رقم 704 بیشتر، اما ازارقام 301 و 108 کمتر گزارش شده است.

ج) سینگل کراس 604:این رقم هیبریدی است ازگروه متوسط رس که والد مادری آن با ارقام دیر رس 704 و 711 و والد پدری آن با رقم زودرس 301 مشترک است واز آزمایش های مقایسه عملکرد نهایی مناطق مختلف کشور انتخاب شده و به نام زرین نام گذاری شده است.رنگ وفرم دانه آن مشابه رقم 704 است، اما تراکم بوته

مورد نیاز این رقم 5000 بوته بیشتر از ارقام 704 و 711 است(حدود 75 هزار بوته در هکتار ) و فاصله خطوط کاشت 75 سانتیمتر و فاصله بوته روی خطوط کاشت 18 سانتیمتر است )، اما از آنجا که این رقم از گروه متوسط

رس است وطول دوره رویش آن حدود 10روز کمتر از ارقام دیر رس می باشد، امکان مواجه شدن با سرمای زودرس پاییزه و خسارت وارده به این رقم در کشت دوم کمتر از ارقام دیررس است. از نظر آلودگی به سیاهک معمولی ذرت ، میزان آلودگی این رقم در مناطق مختلف کمتراز ارقام 301 و 108 بوده است. طول دوره رشد و نمو این رقم 135-125 روز است.

د) سینگل کراس 301 ( طلوع): این هیبرید از گروه زود رس است و طول دوره رشد و نمو آن 120-110 روزمی باشد. فرم دانه آن دندان اسبی، تراکم بوته مناسب حدود 85000 بوته درهکتار، فاصله خطوط کاشت 75 سانتیمتر و فاصله بوته روی خطوط کاشت 16 سانتیمتر و متوسط عملکرد دانه آن 5 تا 7 تن در هکتار می باشد. این رقم برای مناطق سردسیر قابل توصیه می باشد.

برچسب‌ها: ذرت, کیفیت دانه ذرت, ارقام ذرت